Steun ons en help Nederland vooruit

vrijdag 4 december 2015

Over de bestuurlijke toekomst van Weesp. Deel 1. De Voorgeschiedenis

In een debat over de bestuurlijke toekomst van Weesp is het goed eerst stil te staan bij het verleden. Wie het verleden begrijpt kan beter oordelen over hoe het verder moet. Voor velen zal de voorgeschiedenis een bekend verhaal zijn, maar voor diegenen die het niet hebben gevolgd volgt hier een reconstructie.

Het verhaal begint 10 jaar geleden in 2005. In 2005 werd er in de Gooi en Vechtstreek op initiatief van de provincie Noord-Holland een bestuurskrachtmeting gehouden voor de gemeenten in deze regio. Weesp en Muiden scoorden slecht in deze bestuurskrachtmeting en dat was de reden dat de provincie concludeerde dat het tijd werd voor een gemeentelijke herindeling. De zogenaamde GV4 werd geboren, een herindelingstraject met Muiden, Naarden en Bussum.

De GV4 strandde in maart 2012 in de Tweede Kamer vanwege verzet uit Bussum. Bussum wilde niet in kleine stappen fuseren als het einddoel Gooistad is (een argument dat ik in de discussie over Gooise Meren niet meer heb gehoord) en bovendien was er verzet tegen het idee samen te gaan met Weesp. Weesp had in die tijd terecht een slechte naam. Chaos, gedoe, dat was Weesp. Daar wilde je liever niet mee fuseren. Dat Weesp in de jaren na de bestuurskrachtmeting hard heeft gewerkt aan beter bestuur kwam te laat om het tij nog te keren.

Na het stranden van de GV4 heeft Weesp overwogen om samen met Muiden en Naarden verder te gaan. De gesprekken daarover verliepen in eerste instantie voorspoedig. Er werden afspraken gemaakt over hoe we het zouden aanpakken en niets leek een GV3 in de weg te staan. Totdat het in Naarden begon te rommelen. Ik ken de politieke situatie in Naarden niet goed genoeg om exact te kunnen reconstrueren hoe het precies is gelopen, maar de boodschap richting Weesp was opeens dat Naarden nog steeds met alle plezier deze samenwerking verder wilde onderzoeken, maar dan wel onder één voorwaarde, dat Bussum ook mee zou doen. Dat was voor Weesp reden om er mee te stoppen. Na zeven jaar gedoe over de GV4 zaten we niet te wachten op een herhaling van zetten. Er was niets dat er op wees dat Bussum nu opeens samen wilde gaan met Weesp. Daarmee kwam voor Weesp een definitief einde aan de GV4 en GV3 ambities.

Hierna richtte Weesp de blik naar het zuiden. We waren het gedoe in de Gooi en Vechtstreek zat en besloten om samen met Wijdemeren het gesprek aan te gaan met Stichtse Vecht. Die gemeente ligt in de provincie Utrecht, maar dat maakt voor samenwerking niet uit. Immers, Eemnes, onderdeel van het samenwerkingsverband de BEL (Blaricum, Eemnes en Laren) ligt ook in Utrecht.

De gesprekken in SWW verband verliepen voorspoedig. Er was een klik tussen de colleges en alleen al het ontbreken van gedoe werd als verfrissend ervaren. Al snel kwam het plan op om de samenwerking te beginnen met het Sociaal Domein, het grootste project dat voor ons lag, maar daarnaast werden nog 26 andere terreinen geïdentificeerd waarop we zouden kunnen samenwerken. Het was het begin van een hele positieve samenwerking. Iedereen kreeg er energie van. Eindelijk een samenwerking zonder gedoe. Wat fijn!

We hadden gesprekken met de provincies Noord-Holland en Utrecht over de samenwerking en de gedeputeerde Sweet van Noord-Holland en de Utrechtse gedeputeerde waren vol lof over ons initiatief. Zij zegden hun volle ondersteuning toe. Ga ervoor! Wij zullen jullie helpen en als het in de toekomst zou betekenen dat de samenwerking zou leiden tot meer dan samenwerking, maak je dan maar geen zorgen, de provinciegrenzen zullen geen belemmering zijn. We waren bijna euforisch over zoveel steun en enthousiasme bij de provincie en gingen vol goede moed aan de slag.

De regio Gooi en Vechtstreek was minder enthousiast. Zij waren zelfs heel erg boos op ons. Hoe konden we zomaar de samenwerking in het sociaal domein verlaten voor een ander samenwerkingsverband? Het afscheid ging niet gemakkelijk. Pogingen om afspraken te maken over wat we nog wel en wat we niet meer samen zouden doen liepen op niets uit, vooral vanwege onwil vanuit de regio. Dat was de eerste rimpel.

Tegelijkertijd was de provincie bezig te onderzoeken hoe het verder moest met de Gooi en Vechtstreek. Oud minister Winsemius deed een poging om tot een advies te komen. Daarbij was hij enthousiast over ons initiatief en vrij moedeloos over de rest van het Gooi. Wij voelden ons gesteund in onze keuze.
De volgende stap van de provincie zou heel anders uitpakken. De provincie was in die tijd verwikkeld in een strijd met minister Plasterk over de Superprovincie. Noord-Holland, Utrecht en Flevoland zouden moeten fuseren. Wat SWW betrof was dat een prima plan dat de samenwerking alleen maar makkelijker zou maken, dus wij waren groot voorstander van de superprovincie. Kom maar op! Maar in Haarlem dacht men daar anders over. Het verzet tegen de superprovincie zwol aan. De argumenten tegen de superprovincie waren dezelfde die veel gemeenten gebruiken tegen een opgelegde herindeling. Groter is niet altijd beter. Het kost veel geld, levert niks op, etc. etc. Tegelijkertijd stelde de provincie Noord-Holland twee verkenners aan die een rapport moesten schrijven over de toekomst van de Gooi en Vechtstreek en werd er met de gemeenten in de Gooi en Vechtreek afgesproken dat er een nieuw bestuurskrachtonderzoek zou komen. Oorspronkelijk eind 2015, maar vanwege de invoering van het Sociaal Domein werd later afgesproken om dit bestuurskrachtonderzoek eind 2016 te houden. Hierna zouden we verder kijken.

Het rapport dat deze verkenners produceerden was voor Weesp een grote schok. Het rapport nam sterk afstand van de SWW samenwerking en concludeerde dat deze niet in het belang was van de provincie en de toekomst van de Gooi en Vechtstreek. Er mocht niet getornd worden aan de grenzen van de Gooi en Vechtstreek en het was een slecht idee als het ooit zo ver zou komen dat Weesp en Wijdemeren zouden fuseren met Stichtse Vecht en over zouden gaan naar Utrecht. Dat mocht niet gebeuren. De superprovincie was inmiddels van de baan en de grenzen van de provincie waren heilig. In het rapport stond ook dat de SWW samenwerking niet verder uitgebouwd mocht worden, dat het beter was als deze samenwerking zou stoppen en dat Weesp en Wijdemeren zouden fuseren met Hilversum. Een advies van deze strekking heeft de provincie begin dit jaar aan de minister gestuurd. Dat was een goed idee volgens de verkenners. Weesp was te belangrijk voor de Gooi en Vechtreek om voor deze regio verloren te gaan. Met name de Bloemendalerpolder was van strategisch belang voor het Gooi.

D66 was zwaar teleurgesteld over dit rapport. Het was een ongehoorde ommezwaai van de provincie die grenst aan onbehoorlijk bestuur. Eerst de samenwerking toejuichen en vervolgens de samenwerking de nek om draaien. Dat doe je niet.

De volgende tegenslag was de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2014. Daarbij won in Wijdemeren het CDA met overmacht. Het CDA had al wel aangegeven geen grote fan van SWW te zijn, maar verder had dit onderwerp geen grote rol gespeeld in de verkiezingen in Wijdemeren. Het ging meer over de vermaledijde bloembakken op de weg in ’s Graveland. Na hun overwinning kondigde het CDA in Wijdemeren meteen aan dat wat hun betreft de SWW samenwerking stopgezet zou moeten worden en later dat jaar omarmden zij het advies van de provincie. Zo snel mogelijk fuseren met Hilversum. Dat dit nooit een onderwerp was geweest in de verkiezingen maakte niet uit.

Het was te laat om op dat moment te stoppen met de SWW samenwerking in het Sociaal Domein, maar alle andere plannen werden direct in de ijskast gezet. Weesp en Stichtse Vecht waren not amused, maar konden niet anders dan het besluit van Wijdemeren accepteren. Je kunt een partner niet dwingen tot samenwerking als die dat niet wil. Het einde van de SWW samenwerking is nu een kwestie van het uitzitten van de contracten voor het Sociaal Domein. Over twee jaar is het afgelopen. De provincie gaf bovendien aan dat Weesp de samenwerking met Stichtse Vecht niet zonder Wijdemeren mocht continueren.

Weesp was boos over de ommezwaai in Wijdemeren. Wederom een teleurstelling in de Gooi en Vechtstreek. Het nieuwe college van WSP, PvdA en GroenLinks koos weer voor nauwere samenwerking in de Gooi en Vechtstreek, er werd kennis genomen van het advies van de verkenners, maar de coalitie koos ervoor om niet hard afstand te nemen van de conclusies en het advies van de provincie. Het advies om te fuseren met Hilversum en Wijdemeren stuit op weinig enthousiasme, maar we klampten ons vast aan een laatste strohalm uit het advies, namelijk de constatering dat Hilversum zichzelf eerst opnieuw moest uitvinden, alvorens een herindeling met Weesp en Wijdemeren een succes zou kunnen worden. De boodschap van Weesp aan Hilversum was, ok, laat maar zien Hilversum hoe jullie jezelf opnieuw gaan uitvinden en dan praten we verder.

D66 was van mening dat we veel harder afstand hadden moeten nemen van het rapport van de verkenners, zeker omdat het vol stond met onjuistheden en misvattingen over de rol van Weesp in de regio en omdat de herindeling met Wijdemeren en Hilversum totaal niet werd onderbouwd. Helaas kreeg D66 in de raad geen steun voor een steviger antwoord.

De bestuurskrachtmeting van eind 2016 staat nog steeds op de agenda, maar de Commissaris van de Koning heeft al laten weten dat die wat hem betreft geen grote rol meer speelt. Weesp moet fuseren met Wijdemeren en Hilversum en verder geen gezeur graag. Sindsdien is het stil en nu is het de vraag welke keuze wij als Weesp maken? Onze voorkeur zou zijn om eerst de bestuurskrachtmeting te doen en daarna na te denken hoe het verder moet. Maar de druk vanuit de provincie wordt opgevoerd. We moeten haast maken, liefst nu meteen een bestuurskrachtmeting uitvoeren en dan begin 2016 een knoop doorhakken en zo snel mogelijk aansluiten bij Wijdemeren en Hilversum, zodat we in 2018 meteen verkiezingen kunnen houden voor de fusiegemeente.

Zo is het gegaan en nu is het de vraag hoe het verder moet met Weesp. Hoe gaan we om met de druk vanuit de provincie? Welke opties zijn er en wat zijn de voor en nadelen? Daarover gaat het volgende stuk in deze reeks dat wij volgende week zullen publiceren.