Steun ons en help Nederland vooruit

maandag 16 januari 2017

Pleidooi voor actief partijlidmaatschap

Groepsfoto Fractie D66 Weesp. Actief partijlidmaatschap

Bent u lid van Natuurmonumenten? Bent u ook lid van de tennisclub? Heeft u de Varagids thuis? Of bent u al een tijdje tientjeslid van de VPRO? Dan zou ik wel eens willen weten of u ook al eens heeft overwogen om lid te worden van een politieke partij? Of nog een stap verder, hoe staat u tegenover een actief partijlidmaatschap?

Kijk, dat is toch een heel verschil. We zijn massaal lid van Natuurmonumenten, Amnesty International en sportverenigingen, maar lid worden van een vereniging die zich bezig houdt met politiek, dat doen we nauwelijks meer. Het heeft voor veel mensen zelfs iets ongelofelijks. Lid worden van een partij? Anno 2016? Dat meen je niet!

En dat is een probleem. In Nederland zijn inmiddels minder dan 300.000 mensen lid van een politieke partij. Het gaat om een schamele 2,4% van de kiesgerechtigde bevolking. In 2012 was er een kleine opleving dankzij de verkiezingen (zie tabel hieronder), maar sindsdien is de tendens weer dalend. Partijlidmaatschap is niet meer populair. De enige partijen die in 2015 het ledenaantal zagen stijgen waren D66 (25.190 > 25.349), Partij voor de Dieren (12.019 > 12.131), VNL (150 > 1.150) en de Vrijzinnige Partij(18 > 287). In 2016 schijnt D66 inmiddels verder gegroeid te zijn naar ruim 26.000 leden.

lidmaatschap van verenigingen en organisaties

Bron: CBS 2014-Lidmaatschap-en-deelname-verenigingen-art.pdf

Het kan verkeren. In 1955 had de KVP 429.939 leden en de PvdA had in 1959 147.047 leden. Dat waren nog eens tijden. Ter vergelijking, Natuurmonumenten heeft momenteel 719.000 gewone leden en nog eens 202.000 OERR jeugdleden. Bij elkaar dus 917.000 leden. Ruim drie keer zoveel als alle politieke partijen bij elkaar. Het is dus niet zo dat we tegenwoordig nergens meer lid van worden.

Ik vind dat schokkende getallen. Als je deze getallen vertaalt naar Weesp, dan betekent dat er van de ongeveer 14.500 stemgerechtigde kiezers er circa 348 lid zijn van een politieke partij. Daarvan is maar een klein deel actief, dus dan hebben we het denk ik over een kleine 100 mensen. Misschien is dat zelfs optimistisch. 75? Dan heb ik het over alle fractie- en commissieleden en alle bestuursleden van de Weesper partijen en nog een handvol overige actieve leden.

Ik ben van mening dat dat veel te weinig is en dat zijn heel veel mensen met mij eens. De vraag is alleen wat voor conclusies we hieruit trekken? Er zijn heel veel mensen die politieke partijen achterhaald vinden. Weg met die partijen! In het begin van de democratie had je ook geen partijen. We hebben ze niet meer nodig. Een partij als de PVV heeft nog maar één lid, Geert Wilders, en daar gaat het prima mee. Dus waarom gaan we niet op zoek naar een ander systeem?

Een van de interessantste boeken die op zoek gaan naar een ander systeem is Tegen Verkiezingen van David van Reybrouck. Ik kan het boek van harte aanbevelen. Ik heb het ademloos gelezen, want het is een prikkelende analyse van wat er allemaal mis is met onze democratie. Een van zijn conclusies is ook dat de partijendemocratie volledig achterhaald is. Een archaïsch systeem. Weg ermee! En verkiezingen zijn helemaal het allerslechtste aspect van democratie. Kijk maar eens naar de verkiezingen in de VS dit jaar. Het was weer een afschrikwekkend schouwspel waar je niet jaloers op kunt zijn, tenzij je een politieke masochist bent. De oplossing van Van Reybrouck is om verkiezingen af te schaffen en over te gaan op loting. Willekeurige burgers worden, net als in het oude Griekenland door loting gekozen om het volk te vertgenwoordigen. Een interessante oplossing en ik sta er niet negatief tegenover. Ik kan mij heel goed voorstellen dat het werkt. Maar ik kan me ook voorstelen dat het problemen met zich mee brengt. Geen oplossing is ideaal. Iedere oplossing heeft ook nadelen, maar die discussie ga ik een andere keer voeren. Voor nu is het genoeg om te concluderen dat het ook zou betekenen dat we stoppen met politieke partijen.

Ik zie de problemen met verkiezingen en politieke partijen, maar ik vraag me ook af of we daar niet gewoon iets aan kunnen doen? Je kunt kiezen voor revolutie, maar je kunt ook kiezen voor evolutie. Er zijn in de praktijk allerlei partijen die de ambitie hebben om het anders te doen. En in de praktijk gaat het ook bij de meeste partijen anders aan toe. De SP zit heel anders in elkaar dan de VVD. En nieuwe partijen als Geen Peil, de Piraten Partij en in het buitenland partijen als Podemos en de Democraten van Bernie Sanders hebben geprobeerd om het ook anders aan te pakken. Dat is geen garantie voor succes, maar nergens staat geschreven dat partijen het zo moeten blijven doen als ze het altijd gedaan hebben. En nergens staat ook geschreven dat partijen ten dode zijn opgeschreven en dat er niet ook weer een kentering kan komen. Dat partijen het dusdanig anders gaan doen en dat politiek weer zo gaat leven dat de ledenaantallen weer gaan toenemen. Toegegeven, dat mag op dit moment onwaarschijnlijk klinken, maar is het echt uitgesloten? Ik denk van niet. Ik vind het in dat opzicht ook veelzeggend dat de mannen van GeenPeil inmiddels zijn uitgewaaierd naar drie nieuwe partijen. Kennelijk zien ook zij dat je op dit moment niet anders kunt als je invloed wilt uitoefenen.

Maar het is wel zo dat partijen het roer moeten omgooien als ze het tij willen keren. De meeste gevestigde partijen draaien veel te veel op de automatische piloot en denken te weinig na over hoe het anders kan. D66 is gelukkig niet zo’n partij. Bij ons zit het recalcitrante denken en de zelfkastijding ingebakken. Anders, ja, D66. Die slogan is niet voor niets. Vanaf het begin hebben we gezocht naar een andere wijze van politiek bedrijven. Dat is soms gelukt, soms ook niet. We wilden het anders doen, we wilden de gekozen burgemeester en referenda. Die zijn er nog niet, maar dat heeft niet gelegen aan de inzet van D66. Maar het is meer dan alleen het veranderen van het bestel. Het is ook een kwestie van hoe je als partij functioneert. En dat is een constante worsteling. Zeker in een kleine gemeente als Weesp, ook voor D66.

Stadhuis Weesp

D66 Weesp heeft als afdeling hoge pieken gekend en diepe dalen. In de jaren Negentig zaten we even in het college en daarna ging het bergaf tot we na Balkenende II bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 helemaal uit de gemeenteraad verdwenen. Het was een bijna-dood-ervaring voor onze afdeling. Daarna ging het bergopwaarts en momenteel staat er een actieve afdeling met enkele tientallen leden. Maar dat is niet genoeg. Gemeentepolitiek is iets wat je doet als nevenactiviteit. De meeste lokale politici doen het naast een drukke baan. De vele vergaderingen vergen al snel 15 tot 20 uur per week. En dan heb je nog geen bloeiende afdeling. Om het tij te keren, om de trend om te buigen dat steeds minder mensen lid zijn van een politieke partij, moeten de partijen in Nederland de leden veel meer bieden dan nu. Waarom zou je überhaupt lid worden van een politieke partij? Wordt je er gelukkiger van? Heeft het zin?

Ik denk van wel en dat is vooral goed zichtbaar op lokaal niveau in een kleine gemeente als Weesp. Als je hier lid wordt van een politieke partij, dan is het een kleine stap om ook daadwerkelijk actief te worden, deel te nemen en daadwerkelijk invloed uit te oefenen. Juist op lokaal niveau liggen er heel veel kansen om tegen het cynisme in te laten zien dat betrokkenheid loont. Ik ben dan ook van mening dat de trend dat er steeds minder mensen lid worden van een politieke partij geen natuurwet is. D66 laat zien dat het ook anders kan, dat een partij kan groeien en dat het zinvol en inspirerend is om zelf actief te worden in de politiek. Wat zou het mooi zijn als we de trend in brede zin zouden kunnen doorbreken, dat het aantal leden van politieke partijen weer groeit, naar bijvoorbeeld 5%.  Dat het weer net zo normaal is om lid te zijn van een politieke partij als lid te zijn van een sportvereniging of Natuurmonumenten.

Aan cynisme over politiek hebben we niks. Alleen door mee te doen kun je de politiek veranderen. We moeten beseffen dat democratie een proces is waarvoor wijzelf en niemand anders verantwoordelijk zijn. U kunt zich op de website van D66 aanmelden als lid!

Steun ons, word lid!