Steun ons en help Nederland vooruit

woensdag 14 februari 2018

Fusiekosten Weesp: meer nodig dan een bierviltje

In de Gooi – en Eemlander verscheen afgelopen maandag 11 februari een alarmerend artikel over de fusiekosten die de gemeente Weesp zou moeten dragen als ze zou kiezen voor Amsterdam. Citaat:

“Als Weesp kiest voor fusie met Amsterdam dan kost dat mogelijk veel meer dan de 2,7 miljoen euro waarmee tot nu toe wordt gerekend. Gezien een uitspraak van de Raad van State zou het prijskaartje wel eens kunnen oplopen tot 14,1 of zelfs 15,3 miljoen euro. Dat blijkt uit berekeningen van deze krant. (…) In mei vorig jaar berekende adviesbureau K plus V in opdracht van Weesp wat het kost als deze gemeente wegens fusie met Amsterdam uit zes gemeenschappelijke regelingen stapt. (..) Volgens K plus V zou het Weesper afscheid van de zes samenwerkingen ‘een kleine 2,7 miljoen euro extra uitgaven’ betekenen. (..) De uitspraak van de Raad van State volgend, kost uittreden Weesp 3 x 4,7 miljoen = 14,1 miljoen euro.” 

D66 Weesp deed een fact check. Wat kunnen we zeggen over deze bewering? Is dit gestoeld op feiten? Heeft KplusV het helemaal bij het verkeerde end? Hieronder de analyse van D66 Weesp.

Inleiding
Het wordt een feest voor de democratie: Weesp houdt op 21 maart aanstaande niet alleen gemeenteraadsverkiezingen maar Weespers spreken zich bij referendum ook uit over de keuze voor een toekomst bij Gooise Meren of Amsterdam.

Dat lokale media over dit proces berichten en haar lezers informeren is ontzettend belangrijk. Het kan daarbij wel eens gebeuren dat zaken wat (te) stevig worden neergezet. D66 Weesp zet wat kanttekeningen bij bovenstaand bericht uit de Gooi- en Eemlander. Het bericht impliceert dat adviesbureau K plus V een door de krant ‘ontdekte’ uitspraak van de Raad van State in haar advisering aan de gemeente over het hoofd heeft gezien. Uit die fout zouden onvoorziene, wellicht zelfs desastreuze, financiële tegenvallers voortvloeien voor onze gemeente, wanneer bij een fusie voor Amsterdam zou worden gekozen. Is dit wel zo?

Waarschuwing: nu wordt het taai.  Als u niet geïnteresseerd bent in de Wet gemeenschappelijke regelingen en aanverwante juridische, financiële en politieke zaken is dit een mooi moment voor de lezer om te stoppen.

Samenwerkingsverbanden
Weesp kent verschillende samenwerkingsverbanden. De belangrijkste gemeenschappelijke regelingen zijn de Regio Gooi en Vechtstreek, de Omgevingsdienst Flevoland & Gooi en Vechtstreek, het werkvoorzieningsschap Tomingroep en de Veiligheidsregio. Daarnaast werkt Weesp samen in SWW-verband op het gebied van de sociale dienst en belastingen. Raadpleegt u de begroting 2018 dan ziet u: voor deze samenwerkingsverbanden is komend jaar een bedrag van € 4.695.085 gereserveerd.

Achtergrond rekensom Gooi- en Eemlander
De Gooi- en Eemlander haalt een uitspraak van de Raad van State aan om tot haar rekensom te komen. Waar ging die zaak over? In de uitspraak spreekt de Raad van State zich uit over het terugtrekken van het Rijk uit een gemeenschappelijke regeling. In 1983 werd het recreatieschap Midden-Delfland in het leven geroepen, omdat het Rijk de wens had een (groene) bufferzone te creëren tussen een aantal steden in de Randstad. Per 2012 heeft het Rijk om moverende redenen de bijdrage aan het recreatieschap beëindigd. De Raad van State moet zich buigen over de kosten die door het Rijk aan het recreatieschap moet worden betaald. Dat recreatieschap heeft immers allerlei kosten te maken, nu en in de toekomst, waarvan de financiering door het uittreden van de grootste partij ineens op de toch komt te staan.  

Twee methodes van kostenberekening:
De jurisprudentie van de Afdeling (en daarvoor de Kroon, de jurisprudentie stamt zeker niet uit 2015 maar gaat, anders dan de krant kennelijk verondersteld, al tientallen jaren terug) onderscheidt twee methoden om de uittredingsschade te berekenen wanneer dit niet in de gemeenschappelijke regeling is bepaald.

1. Betaal over een periode van vijf jaar de eigen kosten voor de deelname, waarbij de bijdrage ieder jaar met twintig procent afneemt. Dit is een efficiënte manier om de uittredingsschade te berekenen omdat niet over iedere (mogelijke) kostenpost gediscussieerd hoeft te worden. 

2. De uittredingsschade kan bepaald worden door de directe reële schade als gevolg van de uittreding te berekenen. De termijn waarbij aangesloten kan worden is die van de begrotingssystematiek, in welk verband vijf jaar een redelijke overbruggingsperiode wordt geacht Deze manier om schade te berekenen ligt meer voor de hand indien de gemeenschappelijke regeling grote schade leidt door de uittreding.

De Gooi- en Eemlander heeft rekenmethode 1 als uitgangspunt voor haar berekening en berichtgeving gekozen. En inderdaad: als je die methode toepast op € 4,7 miljoen dan eindigt dat in een zeer aanzienlijk bedrag. Maar of de berekening nu zo solide is, daar moeten kanttekeningen bij geplaatst worden.

Kanttekeningen
Omwille van de omvang van dit stuk moeten we de kanttekeningen wat beperkt houden.

  1. De aangehaalde uitspraak ziet op een recreatieschap. Ook andere ‘standaardjurisprudentie’ ziet op dergelijke recreatieschappen. Het is dus een totaal andersoortige gemeenschappelijke regeling dan degenen waar Weesp onderdeel van uit maakt. Uittreding heeft – dus – ook andere juridische en financiële consequenties: appels en peren?
  2. De eerste – hier dus tweede – vraag die gesteld moet worden: is er in de gemeenschappelijke regeling in een uittreding voorzien? Zo ja, dan gaat deze regeling namelijk altijd voor. Het bericht zegt er eigenlijk niets over terwijl dit bepalend is voor de vraag of je überhaupt toekomt aan welke rekensom/vergoeding dan ook.
  3. Het artikel ziet alleen op de Regio Gooi- en Vechtstreek. Weliswaar staat daarvoor een bedrag van € 2.586.564 in de boeken maar het is toch zeker niet de hele som. Er zijn ook nog wat andere gemeenschappelijke regelingen, maar het artikel zwijgt.
  4. Uittreding uit de Regio Gooi- en Vechtstreek gaat langs de lijnen van collegiaal overleg. Geen van de partijen is gebaad bij het op de spits drijven van de discussie.  
  5. De Veiligheidsregio staat in de begroting van 2018 voor € 1.329.833 in de boeken. Weesp heeft uittreding uit de Veiligheidsregio helemaal niet in eigen hand. Het Nederlandse grondgebied is verdeeld in regio’s, overeenkomstig de bij de wet Veiligheidsregio’s behorende bijlage. Die bijlage kan alleen worden gewijzigd bij algemene maatregel van bestuur. (door de regering)
  6. De aangehaalde rekenmethode in het artikel is niet nieuw. De uitspraak van de Raad van State bevestigt een rekenmethode die al tientallen jaren bestaat.
  7. Zelfs als K plus V, zoals in het artikel wordt gesuggereerd, de uitspraak van de Raad van State zou hebben ‘gemist’, dan is er geen man over boord. Raadpleging van de Handreiking voor toepassing van de Wet gemeenschappelijke regeling, juni 2015, p. 29, zegt namelijk exact hetzelfde. Deze uitgave van de VNG mag bekend verondersteld worden bij bureaus, actief in de gemeentelijke adviespraktijk.

Zo zijn er nog – tal – van kanttekeningen te maken. We zullen het u hier verder besparen.

Positief woord tot slot
Een onafhankelijke, goed geïnformeerde, lokale pers is van levensbelang voor de lokale democratie. Het is heel goed dat een medium als de Gooi- en Eemlander aandacht besteedt aan zo’n belangrijk proces als de bestuurlijke toekomst van Weesp. 

En zeker: overheden denken niet altijd afdoende na over de (gevolgen van de) uittreding uit een gemeenschappelijke regeling. Om een lange en (soms) bittere juridische strijd te voorkomen moeten deelnemers een duidelijke uittredingsregeling afspreken.
En zeker: in een aantal gemeenschappelijke regelingen waarvan Weesp deel uitmaakt, is uittreding maar in beperkte mate voldoende solide geregeld. Dat laat onverlet dat deze – juridisch complexe en in gemeenteland echt weerbarstige – materie niet zomaar in een eenvoudige rekensom te vangen valt. Al helemaal niet in de rekensom zoals hier toegepast. 

Dit soort bestuurlijke processen zijn complex; het is geen exacte wiskunde. Dat laat onverlet dat er enkele uitgangspunten gehanteerd kunnen en moeten worden. Voor ons is dat onder meer het onafhankelijke K plus V rapport. Niet perfect, maar toch zeker een betrouwbaarder houvast dan een ‘bierviltjes berekening’.