Steun ons en help Nederland vooruit

vrijdag 13 september 2019

Wouter Zorg: Kan Weesp de fusie met Amsterdam stoppen?

Naar aanleiding van de recente publiciteit over het standpunt van D66 Weesp over de bestuurlijke fusiedatum met Amsterdam – 2022 of 2026 – hebben zich verschillende burgers van Weesp gemeld met de gedachte dat het fusieproces gestopt zou kunnen worden bij een bepaalde verkiezingsuitslag in 2022. Als de bestuurlijke fusie van Weesp met Amsterdam niet per 2022 maar per 2026 en we dus nog een keer verkiezingen voor een gemeenteraad in Weesp hebben, kan dan de huidige koers veranderen? We stellen een aantal vragen ter verheldering aan Wouter Zorg, jurist Staats- en Bestuursrecht en lid van de fractie van D66 Weesp.

Stel , de bestuurlijke fusiedatum van Amsterdam en Weesp wordt 2026 en we hebben nog een keer gemeenteraadsverkiezingen in 2022. Er komt een coalitie die de fusie niet steunt, en die kiest voor hetzij zelfstandigheid, hetzij voor een fusie met Gooise Meren. Kan dat?
Op die vraag kun je volgens mij een juridisch, een politiek en een moreel antwoord op te geven. Maar hoe je hem ook aanvliegt, onder aan de streep zou mijn antwoord steeds zijn dat dit niet kan.

We hebben besluitvorming over de fusie tussen Amsterdam en Weesp gehad, inclusief een referendum, waarbij de meerderheid van de stemmers heeft gekozen voor Amsterdam. Wat betekent het bestuurlijk om dergelijke besluiten te negeren?
Vooropgesteld: iedereen is het er volgens mij over eens dat er een zorgvuldig traject vooraf is gegaan aan de keuze tussen Gooise Meren en Amsterdam. Het besluit is genomen en dat besluit is  zwaar democratisch gelegitimeerd. Ik kan mij eigenlijk niet voorstellen dat de gemeenteraad, of individuele leden daarvan, ná een zorgvuldig consultatieproces, ná een referendum en ná besluitvorming in de gemeenteraad alsnog een samengaan met de gemeente Amsterdam zouden blokkeren. Je maakt je daar in mijn ogen als lokale politiek, gesteld dat het zou kunnen, volstrekt ongeloofwaardig mee. 
Het zal, maar dat is meer praktisch, in mijn ogen ook onvermijdelijk tot bestuurlijk ingrijpen vanuit de provincie of wellicht zelfs de Rijksoverheid leiden. En dat zou in dat geval niet meer dan terecht zijn. Als de lokale politiek op zo’n manier zou laten zien niet op haar taken berekend te zijn, is het primair de plicht van de provincie om in te grijpen.

Inmiddels is de ambtelijke fusie afgerond en beginnen we de voordelen van dat samengaan te realiseren voor inwoners van Weesp. Wat betekent het niet bestuurlijk fuseren voor die situatie?
Tsja. Eerst maar even over die ambtelijke fusie. Alle afspraken tussen de gemeente Amsterdam en de gemeente Weesp, zijn gemaakt met het oog op de eindsituatie dat Weesp juridisch opgaat in Amsterdam. Inmiddels zijn alle ambtenaren in dienst bij de gemeente Amsterdam. Onze gemeente heeft, op de gemeentesecretaris na misschien, formeel geen werkzaam ambtelijk apparaat meer in dienst. Dat maakt eigenlijk dat niet bestuurlijk fuseren met Amsterdam zou maken dat onze gemeente formeel juridisch nog zou bestaan, maar dat er niemand in dienst is en dat alle lokale knowhow achterblijft in het Amsterdamse ambtenarenapparaat. Dat is natuurlijk volstrekt onwenselijk.
Los daarvan: onderdeel uitmaken van de gemeente Amsterdam brengt een aantal praktische voordelen met zich. Die voordelen zijn voorafgaande aan het fusie besluit volgens mij ook uitgebreid bediscussieerd.   

De gemeente Amsterdam investeert veel geld in de samenwerking met Weesp en de ontvlechting van Weesp uit andere samenwerkingsverbanden. Als we ons niet houden aan de afspraken, krijgen we dan de rekening gepresenteerd?
Ja. De afspraken die daarover met Amsterdam zijn gemaakt laten aan duidelijkheid weinig te wensen over. Frictiekosten, zoals dat in juridisch jargon heet, zouden in dat geval voor rekening van de gemeente Weesp komen. Over de exacte omvang van die frictiekosten zou je in theorie kunnen discussiëren. Maar welk bedrag daar onder aan de streep ook uit komt,  het gaat een bedrag zijn dat onze gemeente nooit kan dragen. Iets anders beweren is, ik zeg maar even stevig, gewoon luchtfietserij. 

Al onze ambtenaren zijn per juni 2019 in dienst van de gemeente Amsterdam. Wat betekent het niet nakomen van besluiten voor hun situatie?
Strikt genomen eigenlijk niets. ‘Onze ambtenaren’ zijn in dienst van de gemeente Amsterdam. Die worden niet ineens weer ‘Weesper’ of zo. Maar zoals ik al eerder aangaf: dat is nu juist ook het probleem. Niet voor die ambtenaren, want die gaan ongetwijfeld binnen Amsterdam andere dingen doen.

Als we ons niet houden aan onze eigen afspraken met de provincie Noord-Holland over de fusie met Amsterdam, wat betekent dat? Hebben wij als gemeente Weesp dan nog iets te vertellen over het vervolg?
Laten we in hemelsnaam hopen dat niemand met kennis van zaken en een gezond stel hersenen ons in die situatie wil brengen. Maar als ik daarover doordenk dan zijn er verschillende theoretische mogelijkheden.  
We zaten in een zogeheten Arhi-traject. Voor alle partijen was al duidelijk dat de gemeente Weesp niet zelfstandig kan blijven bestaan. Die situatie verandert niet en die gaat ook niet veranderen. Dus de provincie zou die Arhi-procedure weer op kunnen starten. Maar gelet op waar we nu staan, zouden er ook andere stappen kunnen volgen. Als er om wat voor reden dan ook een bizarre twist plaatsvinden dan komen we in een staatsrechtelijk zeer interessante situatie. Dan komen er volgens bij het ministerie van BZK mij ook tamelijk bizarre opties op tafel, zoals het vernietigen van raadsbesluiten en het aanstellen van een regeringscommissaris.

Kun je schetsen wat een dergelijke situatie kan betekenen voor de inwoners van Weesp, bijvoorbeeld in de periode 2022-2026?
Als ik even over de onwenselijkheid en de praktische onuitvoerbaarheid heen stap, dan komen de inwoners van Weesp in een hele vervelende situatie. Zo’n situatie gaat ongetwijfeld een sterk negatieve invloed hebben op de dienstverlening in die periode en de gemeentelijke financiën. Los daarvan gaat het ook grote imagoschade opleveren. In de relatie van de Weesper politiek met haar inwoners, in bestuurlijk Nederland en waarschijnlijk ook in de nationale media. Weesp zou geen nieuw ‘Finsterwolde’ worden, maar… 
Ach, weet je. Ik hoop gewoon oprecht dat dit soort oprispingen bij het proces horen. Een ingewikkeld proces dat voor alle deelnemers nieuw is. En Weesp zal zijn eigen identiteit behouden. Dat heeft niets te maken met onder welke gemeentevlag onze stad valt.  

Thema

Bestuurlijke Toekomst Weesp

Onder het thema Bestuurlijke Toekomst Weesp vind je alle artikelen over de standpunten en discussies binnen D66 Weesp over de bestuurlijke toekomst van Weesp. Moeten we fuseren? Wordt dat dan een klassieke herindeling, of gaan we voor een ambtelijke fusie? Wat zijn de voor- en nadelen van de verschillende opties? Wat willen we er eigenlijk mee bereiken? Hier vind je dat debat terug.

Lees meer