Steun ons en help Nederland vooruit

De bestuurlijke toekomst van Weesp. Deel 3. De korte termijn.

De afgelopen weken heb ik nagedacht over de voorgeschiedenis en de voor- en nadelen van herindeling en ambtelijke fusies. Het is nu tijd om naar Weesp te kijken. Oorspronkelijk had ik mij voorgenomen om na te denken over de verschillende opties voor de korte en de lange termijn, maar na de veelbesproken brief van de provincie en de brieven over en weer tussen de colleges van Weesp en Wijdemeren, heb ik besloten om eerst maar eens de blik te richten op de korte termijn. Hoe nu om te gaan met de ontstane situatie?

Er spelen drie zaken waarover we de komende tijd een besluit moeten nemen hoe we het gaan aanpakken. De toekomst van het Sociale Domein, de wens van de provincie dat Weesp op korte termijn een bestuurskrachtmeting doet en tenslotte de wens van de provincie dat Weesp op korte termijn besluit om te fuseren met Wijdemeren en Hilversum.

1. Weesp en het Sociale Domein
Het meest urgente probleem is het Sociale Domein. We hebben dat onder gebracht in het SWW samenwerkingsverband met Wijdemeren en Stichtse Vecht. De eerste contracten lopen volgend jaar al weer af en Wijdemeren heeft aangegeven die contracten niet meer te zullen verlengen. Wijdemeren keert terug in de schoot van de Gooi en Vechtstreek. De vraag is nu, wat doet Weesp. Objectief gezien zijn er een aantal mogelijkheden. We zouden verder kunnen gaan met alleen Stichtse Vecht, we zouden verder kunnen gaan met Stichtse Vecht en een andere Utrechtse gemeente, we zouden net als Wijdemeren alles weer onder kunnen brengen bij de regio Gooi en Vecht, of we zouden kunnen kiezen voor Diemen of Amsterdam. De optie Diemen en Amsterdam acht ik op korte termijn niet realistisch. Het zou logisch zijn om die stap te zetten als je voornemens bent te gaan samenwerken of fuseren met Diemen of Amsterdam, maar dat is nu nog niet aan de orde. Het kan zijn dat de gemeente Weesp die opties ziet zitten, maar dat zal niet eerder zijn dan na de bestuurskrachtmeting later dit jaar en dan is het waarschijnlijk al te laat om de beslissing voor 2017 te nemen. Ik zie de optie Diemen en Amsterdam persoonlijk als een onwaarschijnlijke keuze en het zou dan ook in mijn opinie een onverantwoorde keuze zijn om nu al delen van het Sociaal Domein die kant op te schuiven. Het zou resulteren in een situatie die nog complexer wordt. Dan zou het Sociaal Domein over drie samenwerkingsverbanden verdeeld worden. Een soort Twister situatie. Met een been in de Gooi en Vechtstreek, met een been in SWW en met een hand in Diemen/Amsterdam. Ik denk dat we daar niet beter van worden en ik laat die opties dan ook afvallen.

Doorgaan met Stichtse Vecht, al of niet met een derde partner heeft ook niet mijn voorkeur. Stichtse Vecht heeft al aangegeven dat alleen met Weesp een te smalle basis is en de provincie heeft al aangegeven dat verder gaan met Stichtse Vecht onbespreekbaar is. Verder gaan in het Utrechtse met een derde gemeente zal voor de provincie Noord-Holland helemaal onbespreekbaar zijn.

We kunnen tegen de banvloek van de provincie in gaan en verder samenwerken in het Utrechtse. Die optie is mogelijk. De provincie heeft de samenwerking met Stichtse Vecht immers in eerste instantie goedgekeurd en het getuigt van onbehoorlijk bestuur dat die goedkeuring nu zomaar wordt ingetrokken. Weesp wordt daardoor op kosten gejaagd en we hebben weinig zin om een speelbal te zijn van de wispelturige politiek vanuit Haarlem. Het is wel de weg van de meeste weerstand en ik heb de indruk dat inmiddels door alle gedoe rondom Wijdemeren en de machtspolitiek vanuit de provincie de energie uit het SWW samenwerkingsverband is gelopen. Ik zou het nog niet trekken aan een dood paard willen noemen, maar zonder vurig en breed gesteund enthousiasme is het niet realistisch om deze optie van verzet verder te bewandelen. Een weg met veel weerstand is alleen slim als het heilige samenwerkingsvuur met Stichtse Vecht dusdanig fel was dat iedereen in Weesp het zou zien zitten en alle neuzen dezelfde kant op stonden. Dat is niet het geval. In de raad bespeuren we terughoudendheid en het college lijkt inmiddels alweer meer met de gedachten grotendeels bij de samenwerking met de Gooi en Vechtstreek te zijn.

De meest voor de hand liggende keuze is dan ook een terugkeer naar het sociale domein van de Gooi en Vechtstreek. Daarvoor is het enthousiasme ook niet groot, maar er is op korte termijn simpelweg geen alternatief. Bovendien stonden we met één been nog steeds in de Gooi en Vechtstreek voor allerlei zaken die grenzen aan het Sociaal Domein. We moeten op redelijk korte termijn een ei leggen over het Sociale Domein en een overstap terug naar Gooi en Vecht, hoezeer we dat ook betreuren, is de enige verstandige keuze. Ik ben overigens ook van mening dat we de rekening voor deze overstap zonder gewetensbezwaarde bij de provincie Noord-Holland zouden mogen leggen, aangezien zij de oorzaak zijn van het feit dat wij ons gedwongen zien deze ommezwaai te maken.

2. De bestuurskrachtmeting en de provincie
Weesp had een hele duidelijke afspraak met de provincie. Eind 2016 zou Weesp een bestuurskrachtmeting houden. Daarna zouden we verder praten over de bestuurlijke toekomst van Weesp. Die afspraak lijkt nu door de provincie gebroken te worden. In de brief van de provincie aan de gemeente Weesp wordt gesproken van een bestuurskrachtmeting die zo snel mogelijk van start gaat. In februari gaan we de offerte uitschrijven, in februari/maart de opdracht verlenen aan een bureau, in maart t/m mei wordt het onderzoek dan gedaan en in juni/juli wordt dan het resultaat besproken in de raad. De provincie geeft aan dat zij bereid is subsidie te verlenen voor dit onderzoek onder een aantal voorwaarden, te weten, de opdracht wordt in overleg met de provincie opgesteld, de onderzoeksvragen moeten dezelfde zijn als in het regionale onderzoek van de Gooi en Vechtstreek, de provincie neemt deel in de begeleidingscommissie, we houden de versnelde planning aan zoals de provincie die voorstelt en we bespreken de resultaten en conclusies in één gemeenschappelijke sessie. De mogelijkheid moet bovendien open worden gehouden dat Weesp fuseert met Wijdemeren en Hilversum per 1 januari 2019.

Het is duidelijk dat de provincie vasthoudt aan een strakke planning. Vorig jaar heeft Commissaris van de Koning Remkes al aangegeven dat Weesp wat hem betreft gewoon fuseert met Wijdemeren en Hilversum. We moesten ons echt geen illusies maken dat dat niet zou gaan gebeuren. Ook gaf Remkes aan dat de bestuurskrachtmeting wat hem betreft niet echt belangrijk meer is. De strategie van de provincie is duidelijk en de bestuurskrachtmeting, die ooit bedoeld was als een stok om het lastige Weesp me te kunnen slaan richting een nieuwe fusie, is inmiddels eerder een struikelblok geworden voor de provincie. We hadden een afspraak voor eind 2016, maar dat komt nu niet meer uit. Als Weesp zou willen fuseren per 1-1-2019, dan moeten de eerste stappen daartoe eind dit jaar al genomen worden. Een fusietraject duurt nu eenmaal lang. Er moet hiervoor een wetswijziging door de Tweede Kamer en de te fuseren gemeentes hebben genoeg voorbereidingstijd nodig. Als Weesp dus geen haast maakt, gaat 2019 niet meer lukken. De uitkomst van de bestuurskrachtmeting is ook niet echt belangrijk meer, aangezien de provincie al weet wat goed is voor Weesp.

De vraag wat Weesp nu moet doen is geen eenvoudige. Als we akkoord gaan met de eisen van de provincie, dan hebben we maar zeer beperkt de tijd om het bestuurskrachtonderzoek zo te doen als Weesp voor ogen had. Weesp heeft al een eigen planning opgesteld en die bevat veel meer tijd en ruimte om het onderzoek in te vullen. Ook had Weesp een heel eigen invulling in gedachten voor het onderzoek en die strookt niet per se met de verplichte onderzoeksvragen van de provincie. Verder is de deelname in de begeleidingscommissie wat mij betreft niet onproblematisch. Het voelt een beetje als een opzichter die moet opletten dat Weesp geen gekke dingen doet en die vooral moet garanderen dat het onderzoek wel de gewenste uitkomst oplevert. Het vertrouwen in de provincie is in Weesp na alle capriolen van de provincie helaas niet erg hoog.

Een eenvoudig alternatief zou zijn dat we de provincie bedanken voor haar brief en aangeven dat we onder deze voorwaarden geen behoefte hebben aan subsidie. Geen subsidie betekent dat we kunnen vasthouden aan onze eigen uitgangspunten en de oorspronkelijk met de provincie afgesproken planning. De provincie kan toch zeker geen bezwaar maken tegen het feit dat we ons aan de afspraak houden? Het bestuurskrachtonderzoek kan Weesp prima zelf financieren. Anders gezegd, moeten we omwille van geld het bestuurskrachtonderzoek anders laten verlopen dan wij voor ogen hadden? Dat lijkt me niet.

3. Fusie met Wijdemeren en Hilversum
De enige reden om het bestuurskrachtonderzoek te vervroegen is het feit dat de provincie wil dat Weesp per 1-1-2019 fuseert met Wijdemeren en Hilversum. Het door de provincie voorgestelde traject is gebaseerd op het rapport van de Verkenners van 2014. Daarin stond de conclusie dat het een goed idee zou zijn als Weesp zou fuseren met Wijdemeren en Hilversum. Waarom dat een goed idee was werd in het rapport niet vermeld, maar ik denk dat het simpelweg een kwestie was van puzzelen. De provincie denkt nog in termen van de bestuurskrachtmeting 2005 en in termen van fusie als enige oplossing van een probleem en dat binnen de Gooi en Vechtstreek. Muiden is ondergebracht bij Gooise Meren en nu moest er nog een oplossing gevonden worden voor het bestuurszwakke Weesp. De enige mogelijkheid binnen de Gooi en Vechtstreek die resteert is met Wijdemeren en aangezien die graag met Hilversum willen samengaan is het nogal logisch dat Weesp zich daarbij aansluit. Het is zó logisch vanuit het puzzelperspectief van de provincie, dat ik me de verontwaardiging van de provincie over het gebrek aan enthousiasme bij Weesp wel kan voorstellen. We hebben het probleem toch opgelost! Waarom zijn jullie daar dan niet blij mee?

Een argument dat de provincie hanteert om knopen door te hakken is dat er nu momentum is en dat we daar ook als Weesp gebruik van moeten maken. We moeten haast maken, want als het lukt om voor het eind van 2016 een besluit te nemen over de bestuurlijk toekomst van Weesp in de zin van fuseren met Wijdemeren en Hilversum, dan kan de nieuwe fusiegemeente per 1 januari 2019 een feit zijn. In dat geval was de verkiezing van maart 2014 de laatste verkiezing voor de gemeente Weesp en zouden er in 2018, net als in 2010, uitgestelde verkiezingen zijn, in november 2018, in plaats van in maart 2018, en dat zouden dan meteen verkiezingen zijn voor de nieuwe gemeente Hilversum-Weesp-Wijdemeren. Van SWW naar HWW. Dat is de reden dat de provincie graag ziet dat wij begin 2016 de bestuurskrachtmeting doen, zodat we voor de zomer de knoop kunnen doorhakken. Dat is het ideale scenario en dat is de reden waarom de bestuurskrachtmeting eerder een hindernis is op weg naar een doel dat van te voren al vaststaat en niet zoals oorspronkelijk de bedoeling was, een neutraal meetpunt, waarna we zouden gaan bespreken wat de volgende stap zou zijn.

Wat de meeste bewoners van Weesp zich niet realiseren is dat er de afgelopen maanden inderdaad momentum was voor Weesp om te besluiten mee te gaan in het verhaal van de provincie. Het college heeft in eerste instantie haar best gedaan om de gemeenteraad mee te krijgen in dit verhaal. We zouden de bestuurskrachtmeting moeten vervroegen, we moesten ons geen illusies maken dat we andere opties hebben. Als we de provincie niet zouden volgen, dan zouden we er al snel achter komen dat de provincie ons zou gaan dwingen. Er was maar één keuze. Akkoord gaan met het omgooien van de koers. Maar als we de eerste stap hadden gezet, dan was er al snel een onomkeerbaar proces ontstaan. Wie A zegt zal B zeggen. Beelden van voortsnellende dieseltreinen doemen op. Kannen en kruiken. En dat brengt mij bij een belangrijk aspect van de discussie. De democratische legitimatie van dit proces.

Formeel is het zo dat de gemeenteraad het hoogste orgaan is. Het is de gemeenteraad die uiteindelijk beslist over de bestuurlijke toekomst van Weesp. Niet het college en niet de provincie. De provincie dreigt wel met dwang, maar officieel is het mantra nog steeds dat herindelingen van onderop gedragen moeten worden. De gemeenteraad is dat van onderop. Alleen als een gemeente in chaos verzinkt, als het bestuurlijk een rommeltje is, dan kan de provincie ingrijpen. Is dat in Weesp een optie? Laten we daar helder over zijn. Nee. Weesp staat er veel beter voor dan 10 jaar geleden. Zowel bestuurlijk als financieel. Het is hier geen rommeltje. En dat zeg ik als lid van een oppositiepartij. Ik ben het niet eens met veel dat de coalitie doet, ik vind dat het veel beter kan, maar een rommeltje is het niet. We hebben problemen met de invoering van het Sociaal Domein. Dat vereist ontzettend veel van de organisatie. Het is teveel, in te korte tijd, met te grote financiële consequenties. En toch zijn er het afgelopen jaar geen rampen gebeurd. De SWW samenwerking werkt. Bovendien worstelen alle gemeenten in Nederland met ditzelfde probleem. Dat kan geen reden zijn voor de provincie om in te grijpen. Kortom, het gaat naar omstandigheden best goed. Door het Sociaal Domein is er weinig capaciteit voor nieuw beleid, maar dat is dus niet iets wat je Weesp kwalijk kunt nemen. D66 is er van overtuigd dat dit ook zal blijken in de bestuurskrachtmeting later dit jaar.

Maar het punt dat ik wil maken is nog niet klaar. De gemeenteraad is het hoogste orgaan dat besluiten kan nemen over de bestuurlijke toekomst van Weesp. Maar er is in een democratie nog een andere instantie die je niet zomaar kunt negeren en dat is de bevolking van Weesp. In de verkiezingen van 2014 was een nieuw fusietraject met Wijdemeren en Hilversum geen onderwerp van het verkiezingsdebat. Alle partijen waren het er over eens dat samenwerking noodzakelijk was en iedereen was blij met de SWW samenwerking. De bewoners van Weesp hebben niet voor of tegen een bepaalde partij gestemd omdat zij een baalde koers willen steunen met betrekking tot de bestuurlijke toekomst van Weesp. Als de gemeenteraad nu akkoord gaat met een herindeling, dan heeft de kiezer zich daar nooit over kunnen uitspreken. En dat lijkt nou precies de bedoeling te zijn van de provincie. We moeten NU vaart maken met de bestuurskrachtmeting, want anders is het momentum verdwenen en wordt de herindeling onderwerp van de volgende verkiezingen. En dat moet je als bestuurder niet willen, lijkt de provincie te suggereren. Met andere woorden, momentum is een eufemisme voor het passeren van de kiezer. Het democratisch gehalte van een fusie wordt gelegitimeerd door de steun van onderop, dat wil zeggen, de gemeenteraad, zonder steun van de bevolking. Participatie is niet echt gewenst tot het moment dat de besluiten in feite al genomen zijn. En dat is een wijze van besturen die D66 Weesp niet aanstaat. Het voelt niet goed. Je kunt het zien als daadkracht, het grijpen van momentum, maar dat is het niet. Het is een vorm van onbehoorlijk bestuur en iedereen die er ook maar even over nadenkt die snapt dat.

De conclusie kan daarom niet anders zijn dan dat Weesp zich niet moet laten meeslepen in het momentum dat de provincie suggereert en dat betekent voorlopig niet mee doen met een fusie met Wijdemeren en Hilversum. Ik heb ook nog een ander argument. In Deel 2 van deze serie heb ik het argument genoemd dat er bij een fusie bij voorkeur een klik moet zijn tussen de betrokken partijen. Die klik is een voorwaarde om een herindeling een succes te laten zijn. Als die klik er niet is, dan is de kans groot dat gedroomde voordelen niet gerealiseerd worden. En wat dat betreft staan de voortekenen niet gunstig. In het rapport van de Verkenners stond dat Hilversum zichzelf eerst opnieuw moest uitvinden. Daarmee bedoelden de Verkenners dat Hilversum in de regio geen positieve naam heeft als het gaat om samenwerken en dat zou eerst maar eens moeten veranderen. De gemeenteraad van Weesp heeft zich eind 2014 uitgesproken dat ze eerst maar eens wil zien dat Hilversum zich inderdaad opnieuw uitvindt, alvorens we bereid zijn om het gesprek aan te gaan. D66 Weesp heeft op zich een prima contact met de collega’s in Hilversum, maar ik kan niet bevestigen dat Hilversum zich het afgelopen jaar inderdaad opnieuw heeft uitgevonden in haar regionaal beleid. Daarnaast is de relatie met Wijdemeren na de briefwisseling van afgelopen maand gedaald naar een historisch dieptepunt. Ik heb het gevoel dat de relatie met Wijdemeren op college-niveau op dit moment wellicht problematischer is dan die met Hilversum. Is dit dan het geschikte moment op met deze twee gemeenten een herindelingstraject in te gaan? Het lijkt mij een verre van ideaal moment.

Als de conclusie, dat dit niet het moment is voor Weesp om te fuseren met Wijdemeren en Hilversum, betekent, dat het momentum verloren gaat en de fusie per 1-1-2019 niet gehaald wordt, dan heb ik daar vrede mee. Het gaat volgens mij goed met Weesp. Voor zover ik het kan beoordelen staat Weesp er bestuurlijk en financieel veel beter voor dan in 2005. Ja, er gaan ook allerlei dingen fout en het kan veel beter, maar de door de provincie voorgelegde oplossing wekt niet de indruk dat zij de beste oplossing is voor Weesp. Ik ben van mening dat wij de tijd moeten nemen om alle aspecten van de bestuurlijke toekomst van Weesp netjes op een rijtje te zetten. Zorgvuldigheid is van groot belang. Participatie is van groot belang. Dat de gekozen oplossing breed gesteund wordt door de Weesper bevolking is van groot belang. Daar moet Weesp de tijd voor nemen die nodig is. Er zullen intussen echt geen rampen gebeuren met Weesp. Ik geloof ook niet in het lelijke-eendjes-syndroom. Dat is de vrees dat Weesp straks alleen en eenzaam over blijft en dat iedereen Weesp zo onaantrekkelijk vindt dat we geen samenwerkingspartner meer kunnen vinden. Dat is mijns inziens niets anders dan bangmakerij en ik weiger daar aan mee te doen. Weesp heeft veel te bieden. Wie daaraan twijfelt kent de stad niet.

Tot zover de korte termijn. Volgende keer alsnog een blik op de mogelijkheden voor de lange termijn. Wordt vervolgd…

Laatst gewijzigd op 2 januari 2016